Het basisonderwijs is een leerfabriek

Aan de ene kant vind ik het jammer. Ik mis het werken in de school met kinderen, collega’s en ouders. Tot 2018 was ik fulltime leerkracht op de basisschool. Aan de andere kant ben ik nu niet meer een roepende in de woestijn. Als leerkracht had ik me elke keer aan te passen aan wat er van hogerhand voorgeschreven werd. En dat werd steeds meer. Het werd zo veel dat ik het gevoel had niet meer vanuit mijn eigen hart te kunnen werken, maar dat ik in een leerfabriek werkte waar gepresteerd moest worden.

Roepende in de woestijn

Elke keer moest de opbrengst hoger. Ja echt… in het onderwijs wordt dezelfde taal gebruikt als in het bedrijfsleven! Om de opbrengsten omhoog te krijgen moest een plan  worden gemaakt en dat plan moest nauwkeurig worden bijgehouden. Pff wat een administratie. Ik kwam niet meer aan het voorbereiden van lessen toe die er naar mijn idee ook toe deden. Zoals natuurbelevingslessen en expressievakken. In die vakken zat mijn passie. Die lessen maakten juist voor mij het juf zijn zo ontzettend leuk. Het was ook prima te combineren met de reken-, taal- en leesmethodes. Ook daar zag mijn creatieve brein mogelijkheden.

Aanbieden wat meetbaar is en laten liggen wat niet te meten is

Dat rekenen, taal en lezen belangrijk zijn in het onderwijs weten we allemaal. Toch is het onderwijs doorgeslagen met het prioriteren van deze vakken. Men is vooral gaan kijken naar de resultaten. Deze vakken zijn immers meetbaar. Dat geeft het gevoel dat je er controle over hebt. En dat willen we graag, nietwaar? Zeker als we er alles aan willen doen om de scores omhoog te krijgen.

Het gekke is dat ondanks deze prioriteit de resultaten al jaren dalen. Hoe zou dat toch kunnen? Komt dat misschien omdat dat de ontwikkeling die niet direct meetbaar is (en waarvoor we ons ook niet met cijfers kunnen verantwoorden), ook niet meer voldoende wordt aangeboden? Dus geen prioriteit heeft. Denk aan creativiteit in de breedste zin van het woord. Denk ook aan sociale vaardigheden.

Problemen oplossen op een dieper niveau

Tijdens mijn NLP practitioner opleiding leerde ik dat je een probleem beter niet op hetzelfde niveau kan oplossen als waar het zich bevindt. Werken op het dieperliggende niveau heeft een veel groter effect. Je gaat toch ook niet aan het gras trekken om het te laten groeien? Nee, je gaat een laag dieper aan de slag. Je geeft het de juiste voeding en verzorgt de grond. Zo is het ook met de aanpak van achterblijvende leerresultaten. Te vaak wordt gekozen voor de korte termijnoplossingen die uiteindelijk niet de gewenste resultaten leveren. De diepte ingaan geeft het gevoel een stap achteruit te gaan, terwijl dat juist niet zo is.
Een mooi voorbeeld daarvan geeft Marijke van Vuure in haar boek ‘Leren lezen doe je met je lijf’. Zij begeleidt kinderen met leesproblemen. Het wonderlijke is dat ze de eerste weken juist niet gaat lezen met de kinderen. Ze werkt aan de laag eronder die nodig is om überhaupt het lezen te kunnen leren. En dat blijkt aan te slaan. Het effect hiervan is subliem.

Het effect van de ‘aan-het-gras-trek-methode’

Als we blijven trekken aan dat wat het kind niet kan, levert dat het volgende op:

  • Negatief zelfbeeld
  • Faalangst
  • Frustratie bij zowel leerkracht als leerling als ouder
  • De kinderen kennen uiteindelijk misschien het kunstje maar begrijpen het niet
  • De stof beklijft niet want het heeft geen grond

Bovenstaande maakte het uiteindelijk onmogelijk om nog langer in het onderwijs te kunnen werken. Voor mij persoonlijk was het systeem ziekmakend. Want:

  • Het basisonderwijs is een leerfabriek geworden waar over opbrengsten wordt gesproken, net als in het bedrijfsleven. Vroeger hadden we het nog over kinderen, nu over resultaten.
  • Er wordt onvoldoende geïnvesteerd in de unieke kwaliteiten en interesses van de leerkrachten.
  • De leerkracht wordt niet gehoord. Zijn inzichten, visies en kwaliteiten zijn ondergeschikt aan dat wat van bovenaf opgelegd wordt. Onderzoekers (die misschien zelf wel nooit voor de klas hebben gestaan) worden wel gehoord en hebben invloed op de politiek en op de vormgeving van het onderwijs. Een bottom-up up ontwikkeling in het onderwijs heeft mijns inziens een grotere kans van slagen dan een top-down strategie.
  • Ik zie hart(d) voor resultaten wat betreft de cognitieve kwaliteiten i.p.v. hart voor kwaliteiten van het totale kind.

Wat nu?

Ga het weer hebben over de kinderen in plaats van over opbrengsten. Bereid ze voor op de maatschappij. De kennisoverdracht moet anders. Hij heeft immers alle kennis al in zijn broekzak (smartphone). Omgaan met de informatie die op hem afkomt is van veel groter belang. Daarvoor moet je stevig in je schoenen staan:

  • Wie ben jezelf?
  • Hoe maak je fijne contacten zonder jezelf te verliezen?
  • Hoe blijf je jezelf waarderen ondanks alle tegenslagen die je tegenkomt?
  • Hoe ga je daarmee om?
  • Jij mag fouten maken en de ander ook. Zo leer je vergeven en hou je een positief zelfbeeld.
  • Hoe ga je om met je emoties? Mogen ze er zijn?
  • Hoe weet je wat wel of niet goed is voor jou? Hoe ga je daarmee om?

Er is nog een hele weg te gaan om dat te leren.

Leer te leven

Dit zijn allemaal levenslessen die we kinderen kunnen bieden zonder ze af te rekenen op wat ze nog niet beheersen, maar waarin we ze aanmoedigen in wat ze nog te leren hebben. Als je dat doet, dan ben je bezig met het verzorgen van de grond waarin het kind stevig kan wortelen en uitgroeien tot een stabiele plant die ook elk jaar weer de vier seizoenen mag doormaken. Mag of moet? Er zijn maar weinig planten die het hele jaar bloeien.

(H)eerlijk werk
Momenteel begeleid ik ouders en kinderen in mijn praktijk en geef ik lezingen, ouderavonden en workshops. Ook geef ik cursussen kindertekeningen-lezen aan leerkrachten. Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen het onderwijs te verlaten en het werk in mijn praktijk uit te breiden.

Kindertekeningen vertellen wat er echt nodig is

De kindertekening is een heel krachtig communicatie-en observatiemiddel waarmee het kind ons direct laat kijken naar de onderliggende behoeften. Als we daaraan voorbij gaan, zou het zomaar kunnen dat we bijvoorbeeld kinderen die dwarrelende koppoters tekenen al in groep drie plaatsen en vermoeien met leren lezen. Hierover heb ik uitgebreid geschreven in een ander blog: Is het kind al toe aan leren lezen?

Sinds ik met behulp van hun tekeningen naar kinderen kijk, kan ik meer aansluiten bij hun behoeften. Het heeft mij gemotiveerd voorbij toetsresultaten en analyses de onderliggende behoefte een plek te kunnen geven. Het zijn de behoeftes die je zelf zomaar niet kunt bedenken, maar die aan het licht komen bij analyseren en in gesprek met de tekening. Daarmee kan je het kind een stap laten zetten die niet direct meetbaar is in cijfers, maar uiteindelijk wel wordt opgemerkt door zijn omgeving. Ik ben blij dat ik dit mag doorgeven aan leerkrachten die ook graag willen weten wat het kind vertelt met zijn tekening en hoe je daar effectief op kunt reageren als begeleider. Laten zij het verschil mogen maken in het onderwijs.

Geschreven door Linda Walinga

Linda Walinga
Linda Walinga

1 gedachte over “Het basisonderwijs is een leerfabriek

  1. Dag Linda, helemaal mee eens.
    Op dit moment ben ik aan het invallen om aan de kermis om het lesgeven heen, te ontkomen. Hoewel, was het maar een kermis, dat kan nog leuk zijn.
    Graag voeg ik hier nog iets aan toe; waar blijft de macht die leerkrachten hebben? Zij kunnen zelf bepalen hoe ze les geven en aan welke eisen van bovenaf, zij willen voldoen.
    Kinderen worden tot slaaf opgevoed, een massa ‘produkt’, dienstbaar voor de maatschappij. Volgestopt met volgzaamheid in plaats van creativiteit.
    De leerkrachten zijn ook zo. Meer administratie, ja hoor, zuchtend en steunend voldoen zij hieraan. Slaafs volgen wij de nieuwe eisen.
    Als je als leerkracht niet voldoet aan deze eisen, krijg je last als individu. Met je collega’s, met je directeur, het bestuur, ouders. Maar niet met de kinderen!
    Als steeds meer leerkrachten denken zoals jij, wordt het makkelijker je eigen weg als leerkracht en school te gaan. Protesteer niet op het malieveld, protesteer op je eigen school, door je hart te volgen en je eigen weg te volgen. Leve de vrije wereld, weg met de slavernij. (Dit is toevallig op 5 december geschreven).

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.